Τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης οδοντόπαστας

Η οδοντόπαστα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι στην καθημερινή εφαρμογή της στοματικής υγιεινής, βοηθώντας στην απομάκρυνση των υπολειμμάτων τροφών, της λεγόμενης οδοντικής μικροβιακής πλάκας, καθώς και των χρωστικών που επηρεάζουν το χρώμα των δοντιών μας. Στο παρελθόν ο ρόλος της οδοντόπαστας ήταν κυρίως βοηθητικός, αφού αποτελούσε απλώς ένα αποτρεπτικό μέσο που διευκόλυνε την μηχανική απομάκρυνση των εναποθέσεων. Με την εξέλιξη της οδοντιατρικής όμως άρχισαν να ενσωματώνονται και άλλες ουσίες, πολύτιμες για την υγεία των οδοντικών ιστών.

Σήμερα πλέον κυκλοφορούν στο εμπόριο διάφορα σκευάσματα για εξειδικευμένη χρήση πχ. λεύκανση δοντιών, περιοδοντίτιδα ή οδοντική ευαισθησία. Η βασική σύσταση όμως παραμένει η ίδια. Στις σύγχρονες οδοντόπαστες περιέχονται διάφορα μεταλλικά ιχνοστοιχεία πολύτιμα για την υγεία των οδοντικών ιστών. Το σημαντικότερο συστατικό όμως είναι το φθόριο.

Το φθόριο έχει καθοριστεί ως ένα από τα δεκατέσσερα στοιχεία που θεωρούνται απαραίτητα για την ομαλή ανάπτυξη και λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Κύριες πηγές φθορίου για τον ανθρώπινο οργανισμό είναι το πόσιμο νερό και οι τροφές, ιδιαίτερα τα ψάρια και το τσάι. Η  πρόσληψη του φθορίου από τον οργανισμό μας εκφράζεται συνήθως σε ppm (parts per million = μέρη ανά εκατομμύριο). Η συνολική ποσότητα φθορίου που προσλαμβάνεται από το πόσιμο νερό και την τροφή ενός ατόμου, κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 0,2-3,5 mg περίπου ημερησίως. Ωστόσο, η πρόσληψη φθορίου σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να καταστεί επικίνδυνη για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η βέβαια θανατηφόρος δόση φθορίου για ένα ενήλικο άτομο έχει εκτιμηθεί στο επίπεδο των 2,5-5 g, τιμή που πρακτικά αντιστοιχεί σε πρόσληψη 28 mg / Kg σωματικού βάρους. Στα παιδιά η τιμή της πιθανής τοξικής δόσης είναι πολύ μικρότερη και ανέρχεται σε 3-4 mg / Kg σωματικού βάρους.

Το φθόριο αποτελεί βασικό στοιχείο για τον σχηματισμό μικροκρυστάλλων φθοριοαπατίτη. Ο φθοριοαπατίτης είναι η βασική δομική μονάδα των δοντιών μας, και ειδικότερα του σμάλτου, της λεγόμενης αδαμαντίνης. Επιπλέον το φθόριο έχει έμμεσα αντι-τερηδονογόνο δράση, εμποδίζοντας την φθορά των δοντιών και συμβάλλοντας στην επαναμεταλλικοποίηση της επιφάνειας τους.

Το φθόριο περιέχεται στις οδοντόπαστες συνήθως με την μορφή αλάτων, όπως το φθοριούχο νάτριο, ο φθοριούχος κασσίτερος και το μονοφθοριοφωσφορικό νάτριο. Η συνήθης περιεκτικότητα μίας οδοντόπαστας σε φθόριο είναι 1100-1500 ppm, ενώ υπάρχουν και οδοντόκρεμες με περιεκτικότητα 2500 ppm που προτείνονται για χρήση από ασθενείς υψηλού τερηδονικού κινδύνου. Στις παιδικές οδοντόπαστες, για λόγους ασφαλείας, η περιεκτικότητα σε φθόριο ανέρχεται σε 250-500 ppm για ηλικίες μέχρι 2 ετών. Μετά την ηλικία των 2 ετών προτείνεται η χρήση οδοντόπαστας με τουλάχιστον 1000 ppm μέχρι 6 ετών, ενώ μετά την ηλικία αυτή τα παιδιά μπορούν να χρησιμοποιούν οδοντόπαστα ενηλίκων.

Μια νέα, πολλά υποσχόμενη εφαρμογή στην σύνθεση των οδοντοπαστών είναι η χρήση ιαματικού νερού.  Το ζεστό ιαματικό νερό είναι συνήθως πλούσιο σε ασβέστιο, θείο και μαγνήσιο, στοιχεία που του δίνουν αναλγητικές, θεραπευτικές και αντιβακτηριακές ιδιότητες.

Τα μεταλλικά ιχνοστοιχεία που περιέχονται στο ιαματικό νερό βοηθούν στην επαναμεταλλικοποίηση της αδαμαντίνης, καθιστώντας την ανθεκτικότερη στην διάβρωση από την οδοντική μικροβιακή πλάκα (τερηδόνα). Επιπλέον, ο συνεχής εμπλουτισμός της οδοντικής επιφάνειας με αυτά τα ιχνοστοιχεία μειώνει το ποσοστό οδοντικής ευαισθησίας, επιβεβαιώνοντας, έτσι, την αναλγητική δράση του ιαματικού νερού. Μελέτες που αφορούσαν στην χρήση σκευασμάτων με ιαματικό υγρό σε ασθενείς με οδοντική ευαισθησία έδειξαν ότι η ένταση του πόνου πριν και μετά τη χρήση τους μειώθηκε στο μισό από τις πρώτες δύο κιόλας μέρες, ενώ, στις περισσότερες περιπτώσεις,  η ευαισθησία υποχωρούσε πλήρως μετά την πάροδο μίας εβδομάδας.

Ένα χαρακτηριστικό του ιαματικού νερού με ιδιαίτερο οδοντιατρικό ενδιαφέρον είναι το υψηλό pH.  Το βασικό pH (pH>7)  που συνήθως έχουν τα ιαματικά νερά συμβάλει στην εξουδετέρωση του όξινου περιβάλλοντος που δημιουργείται από τα τερηδονογόνα βακτήρια της οδοντικής μικροβιακής μας χλωρίδας, σταματώντας έτσι την εξέλιξη τερηδόνων. Μελέτες που αφορούν στην αντιβακτηριακή δράση του ιαματικού νερού αναφέρουν, επίσης, ήπια αντιβακτηριακή δράση έναντι στα βασικά περιοδοντο-παθογόνα βακτήρια, τα οποία ευθύνονται για τις νόσους των στηρικτικών ιστών των δοντιών (ούλων και περιοδοντίου). Η δράση αυτή ήταν μικρότερη από τα αντιμικροβιακά εκλογής (πχ χλωρεξιδίνη) αλλά, σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για περαιτέρω μελέτη και εφαρμογή τους σαν συμπληρωματική/υποστηρικτική θεραπεία στα περιοδοντικά νοσήματα. Επιπλέον, το ιαματικό νερό δεν φαίνεται να επηρεάζει  άμεσα τα ΄΄καλά΄΄ Gram θετικά βακτήρια καθώς και την υπερουλική μικροβιακή χλωρίδα. Το αποτέλεσμα αυτό υποδεικνύει ότι σκευάσματα με ιαματικό νερό θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς καμία επίδραση και διαταραχή της φυσιολογικής μικροβιακής χλωρίδας του στόματος.

Ένα άλλο βασικό πλεονέκτημα του ιαματικού νερού είναι η υψηλή περιεκτικότητα σε ενεργό οξυγόνο.  Η παρουσία ενεργού οξυγόνου στην στοματική κοιλότητα συμβάλει στην εξουδετέρωση των αναεροβίων βακτηρίων. Τα βακτήρια αυτά συνήθως ενοχοποιούνται για την παρουσία χαλίτωσης (κακή αναπνοή). Επιπλέον, αποτελούν και το βασικό παθογόνο παράγοντα για τις διάφορες παθήσεις του περιοδοντίου (ουλικοί και στηρικτικοί ιστοί). Η θεραπευτική επίδραση του ιαματικού νερού έχει μετρηθεί σε περιπτώσεις ενεργού, αλλά και προκλητής ουλίτιδας (πλήρης αποχή βουρτσίσματος). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, μετά την πάροδο διαστήματος τριών εβδομάδων παρατηρήθηκε μείωση του δείκτη αιμορραγίας των ούλων (GI Gingival Index), του βασικότερου δείκτη ενεργού φλεγμονής, ενώ, ο δείκτης πλάκας των ασθενών (DI Debris Index) μειώθηκε σημαντικά από την ένατη κιόλας μέρα θεραπείας.

Φαίνεται λοιπόν πως ανοίγεται ένας νέος δρόμος στην εφαρμογή φυσικών συστατικών στην καθημερινή εφαρμογή στοματικής υγιεινής. Σίγουρα απαιτείται περισσότερη έρευνα πάνω στην χρήση ιαματικού νερού στην οδοντιατρική επιστήμη ωστόσο, τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Σε κάθε περίπτωση η οδοντόπαστα, ανεξαρτήτως συνθέσεως, θα πρέπει να αποτελεί βασικό όπλο στην φαρέτρα μας για την καθημερινή εφαρμογή στοματικής υγιεινής, σε συνδυασμό με ένα ισορροπημένο πρόγραμμα διατροφής πλούσιο σε στοιχεία πολύτιμα για την υγεία των δοντιών μας. Με τον τρόπο αυτό μπορούμε να διατηρήσουμε ένα όμορφο και, το βασικότερο, υγιές χαμόγελο.

Διονύσιος Σπυρόπουλος

Χειρούργος Οδοντίατρος – Προσθετολόγος

DDS, MSc PROSTHODONTICS – Πτυχιούχος Πανεπιστημίου Αθηνών

Κων. Γεωργούλη 6, Καλαμάτα

Τηλ. 2721555270